Serie monet okolicznościowych - osobliwe zawiłości

Monety 2 zł emitowane przez NBP można podzielić na typowo okolicznościowe oraz przynależne do serii tematycznych. Wybór serii, ich nazewnictwo oraz kryteria przynależności monet do serii budzą spore wątpliwości.

Największy chaos panuje w monetach przedstawiających miasta. Pierwsza seria ("Historyczne miasta w Polsce") obejmowała 32 monety poświęcone miastom o znaczeniu historycznym, rozpoczęła się w 2005 roku i zakończyła w 2008. W 2009 roku rozpoczęto emisję nowej serii "Miasta w Polsce", w której od początku panuje kompletny bałagan. Opublikowane plany emisyjne są następnie zmieniane, monety są umieszczane w planie, a później usuwane np. Jarosław, Borek Mały (szczególnie zamiar emisji monety Jarosław wzbudził zdziwienie ponieważ moneta Jarosław była wybita wcześniej w serii "Historyczne miasta w Polsce"). Lista monet z serii miast jest publikowana z opóźnieniem w stosunku do oficjalnego planu emisyjnego.
Brak jasnych kryteriów spowodował, że do jednego worka wrzucono Częstochowę i Gorlice. W niektórych przypadkach to nie miasto jest rzeczywistym tematem monety, ale konkretny obiekt zabytkowy. Przykładowo: Częstochowa - Jasna Góra, Jędrzejów - klasztor Cystersów, Trzebnica - Sanktuarium św. Jadwigi, Warszawa - Stare Miasto.

Obecnie rozpoczęto emisję kolejnej serii "Zabytki Rzeczypospolitej" i od razu pierwsza moneta przedstawiająca zabytkowy zespół kościelno-klasztorny w Krzeszowie nosi nazwę miasta tzn. Krzeszów. Doszło zatem do sytuacji, w której do serii "Miasta w Polsce" należą monety przedstawiające zabytki, a monety z serii "Zabytki Rzeczypospolitej" noszą nazwy miast!

Być może Czytelnik uzna, że autor artykułu poszukuje dziury w całym albo przedstawiona opinia jest przesadna. Podam więc przykład - znany i renomowany katalog monet przedstawia monetę 2 zł Kazimierz Dolny (należącą do serii Zabytki kultury materialnej w Polsce) jako "Historyczne miasta w Polsce - Kazimierz Dolny". Błędny jest nie tylko podpis, ale i zdjęcie przedstawiające awers monety. Błąd w katalogu jest powielany już przez 3 kolejne lata. Jeżeli więc błąd popełnić mogą fachowcy to oczywiste jest, że w zawiłościach serii tematycznych z łatwością pogubią się przeciętni kolekcjonerzy.

"Zabytki Rzeczypospolitej" nie jest serią całkiem nową. Wcześniej funkcjonowała seria "Zabytki kultury materialnej w Polsce", która de facto nie została zamknięta i mogła być z powodzeniem kontynuowana. Serię zapoczątkowała emisja w 2001 roku monety Kopalnia soli w Wieliczce, wtedy też ogłoszono zamknięcie serii "Zamki i pałace w Polsce", a nową serię zaprezentowano oficjalnie jako kontynuację poprzedniej (trzeba zaznaczyć, że zaniechano przy tym stosowania specjalnego wzoru awersu, który wyróżniał zamki i pałace). Kiedy więc w 2002 roku przypomniano sobie o zamku w Malborku serii "Zamki i pałace w Polsce" już nie było, monetę z zamkiem w Malborku wybito ze standardowym awersem i dlatego ten zamek jest "gorszy" od pozostałych.